in

Public Domain—Tranh ra đời trước khi có luật bản quyền thì có áp dụng luật bản quyền không?

“Tranh ra đời trước khi có luật bản quyền thì có áp dụng luật bản quyền không?”

Để trả lời câu hỏi này (ở cuối bài), chúng ta cần hiểu một khái niệm tên là “Public Domain”, tạm vietsub là “đồ chùa” 😄

Thuật ngữ “Đồ Chùa—Public Domain” dùng để chỉ các tác phẩm, tài liệu sáng tạo không được bảo hộ bởi các luật sở hữu trí tuệ như bản quyền, đăng kí thương hiệu hoặc bằng sáng chế. Công chúng sở hữu những tác phẩm này, chứ không phải là một tác giả hay nghệ sĩ cá nhân. Bất cứ ai cũng có thể sử dụng các sản phẩm “chùa” này mà không cần xin phép, nhưng không ai có thể sở hữu nó.Một điểm quan trọng để hiểu về “đồ chùa” là, mặc dù các sản phẩm khi đứng riêng lẻ sẽ thuộc sở hữu của công chúng, nhưng các bộ sưu tập các phẩm này vẫn có thể được bảo hộ bởi luật bản quyền.

Ví dụ, nếu có ai đó thu thập “hình chùa” từ một cuốn sách hoặc trên một trang web, toàn bộ bộ sưu tập trên vẫn có thể được bảo hộ kể cả khi các hình ảnh riêng lẻ thì không.

Bạn có thể tự do sao chép và sử dụng các hình ảnh riêng lẻ nhưng sao chép và phân phối nguyên xi bộ sưu tập nêu trên có thể vi phạm “bản quyền tập thể” của bộ tác phẩm. Bộ sưu tập “hình chùa” trên sẽ được bảo vệ nếu người tạo ra nó đã sử dụng sự sáng tạo trong các lựa chọn và cấu trúc của tài liệu (chẳng hạn như xâu chuỗi, sắp xếp các hình chùa lại một cách có chủ đích để truyền tải một câu chuyện). Có 04 lý do phổ biến mà một sản phẩm sáng tạo biến thành “đồ chùa”:

  1. Bản quyền đã hết hạn.
  2. Chủ sở hữu bản quyền không tuân theo các quy tắc gia hạn bản quyền.
  3. Chủ sở hữu bản quyền cố tình đặt nó trong phạm vi công cộng, thường gọi là “hiến tặng” hoặc…
  4. …Luật bản quyền không bảo vệ loại sản phẩm này.

Bây giờ tụi mình sẽ đi vào chi tiết từng lý do nhé:

01/ Bản quyền đã hết hạn:

Tất cả các tác phẩm được xuất bản tại Mỹ trước năm 1924 đều đã hết hạn bản quyền. Nói cách khác, nếu tác phẩm được xuất bản ở Mỹ trước ngày 01 tháng 01 năm 1924, bạn có thể tự do sử dụng nó ở Mỹ mà không cần xin phép. Quy tắc và ngày hết hạn được áp dụng bất kể tác phẩm được tạo bởi một cá nhân tác giả, một nhóm tác giả hay nhân viên.Do luật được thông qua vào năm 1998, không có tác phẩm mới nào từ năm 1998 đến 2018 trở thành “đồ chùa” do hết hạn bản quyền. Đến năm 2019, các tác phẩm được xuất bản vào năm 1923 đã hết hạn. Năm 2020, các tác phẩm được xuất bản vào năm 1924 sẽ hết hạn, và cứ thế…Đối với các tác phẩm được xuất bản sau năm 1977, nếu tác phẩm được thực hiện bởi một tác giả, bản quyền sẽ không hết hạn cho đến 70 năm sau khi tác giả qua đời. Nếu một tác phẩm được thực hiện bởi một nhóm tác giả và xuất bản sau năm 1977, nó sẽ không hết hạn cho đến 70 năm sau khi tác giả cuối cùng qua đời.

“Ngày luật bảo vệ bản quyền hết hạn, cho bất kỳ tác phẩm nào luôn là ngày 31 tháng 12 dương lịch.”

02/ Trễ gia hạn bản quyền:

Hàng ngàn tác phẩm được xuất bản tại Mỹ trước năm 1964 biến thành “đồ chùa” vì bản quyền không được gia hạn kịp thời theo luật. Nếu một tác phẩm được xuất bản lần đầu trước năm 1964, chủ sở hữu phải nộp đơn gia hạn với Văn phòng Bản quyền nội trong năm thứ 28 sau khi xuất bản. Không gia hạn là mất sở hữu bản quyền.Nếu bạn có kế hoạch xài “chùa” một tác phẩm được xuất bản trước năm 1964 tại Mỹ, bạn cần nghiên cứu kĩ các hồ sơ của Văn phòng Bản quyền để xác định xem tác phẩm đó đã được gia hạn chưa.

03/ Tác phẩm “hiến tặng”:

Có đôi khi, một tác giả nào đó thấy sống trong đời sống cần có một tấm lòng, họ cố tình chọn không bảo vệ tác phẩm và cống hiến trí tuệ của mình cho công chúng. Loại cống hiến này rất hiếm, và trừ khi có chứng nhận “đồ chùa” từ các bên có thẩm quyền, đừng tự cho mình quyền sử dụng các tác phẩm này.Một điểm nữa cần lưu ý là liệu bản thân người cống hiến có quyền làm như vậy hay không. Vì duy nhất chủ sở hữu bản quyền mới là người có thể hiến tặng một tác phẩm. Đôi khi, tác giả của tác phẩm không phải là chủ sở hữu bản quyền và không có thẩm quyền. Nếu không chắc, hãy liên hệ với chủ sở hữu bản quyền để xác minh trước khi sử dụng.

04/ Một số thứ mà luật bản quyền không bảo hộ. Cụ thể:

  • Các cụm từ ngắn như, tên, tiêu đề hoặc các nhóm từ nhỏ được coi là thành ngữ phổ biến trong ngôn ngữ nước sở tại đều miễn phí cho bất cứ ai sử dụng. Tuy nhiên, một khẩu hiệu quảng cáo có thể được bảo vệ theo luật thương hiệu. Trong trường hợp đó, bạn không thể sử dụng một cụm từ tương tự cho mục đích bán sản phẩm hoặc dịch vụ.
  • Bảo vệ bản quyền cũng không bao gồm các sự kiện, ý tưởng hoặc lý thuyết. Những thứ này là miễn phí cho tất cả để sử dụng mà không cần xin phép.

    Ví dụ: Nếu một nhà khoa học tạo ra một giả thuyết rằng “hình trên ở mạng là được xài chùa hết”, thì bất kỳ ai cũng có thể sử dụng giả thuyết đó để tạo ra một tranh vẽ, cuốn sách hoặc bộ phim mà không cần xin phép nhà khoa học.

    Tuy nhiên, cách thức thể hiện độc đáo từ khám phá hay giả thuyết nêu trên trong tranh vẽ, phim ảnh, sách báo…có thể được bảo vệ bản quyền. Do đó, nếu một nhà làm phim tạo ra một bộ phim về một người ngoài hành tinh ngáo đá đi truyền bá về hiểu biết bản quyền đẳng cấp vũ trụ của hắn, thì cách cụ thể mà nhà làm phim thể hiện các ý tưởng trong phim sẽ được bảo vệ bởi bản quyền.

What do you think?

0 points
Upvote Downvote

Written by admin

Comments

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Loading…

0

Comments

0 comments

Vertical Kerning

Art Director là ai ?